Dalgıç Pompa Alırken Nelere Dikkat Edilmeli? Kontrol Listesi

Dalgıç pompa, tarımsal sulama sistemlerinde maliyeti en yüksek ve değişimi en güç bileşenlerden biridir. Kuyuya indirildikten sonra hatalı seçildiği anlaşılan bir pompanın çıkarılması hem maliyet hem de zaman kaybı yaratır. Bu yazıda, pompa boyutunun ötesinde satın alma öncesinde değerlendirilmesi gereken ölçütler sırasıyla ele alınmaktadır.

Pompanın motor gücü, basma yüksekliği ve gövde çapı Dalgıç Pompa Hesabı aracıyla hesaplanabilir. Bu yazı, söz konusu hesabı tamamlayan diğer seçim ölçütlerini kapsar.

1. Kuyu verimi belirlenmeli

Pompa debisi kuyu verimini aşmamalıdır. Yüksek debili bir pompa kuyudaki su seviyesini hızla düşürür; pompa sudan çıkar, kuru çalışır ve motor zarar görebilir. Kumlu kuyularda aşırı çekiş, kuyunun kum vermesini de artırır.

Kuyu verimi, sondaj sonrasında yapılan pompaj deneyiyle belirlenir ve sondaj raporunda yer alır. Rapor bulunmuyorsa ya da kuyu eskiyse ölçümün yaz aylarında yapılması en doğru sonucu verir; çünkü su seviyesi bu dönemde en düşük düzeydedir.

2. Etiket değerleri yerine pompa eğrisi esas alınmalı

Pompa etiketlerinde genellikle iki değer öne çıkar: en yüksek debi (örneğin saatte 12 ton) ve en yüksek basma yüksekliği (örneğin 90 m). Bu iki değer aynı anda gerçekleşmez. Pompa 90 metrede neredeyse hiç su aktaramaz; saatte 12 ton debiyi ise yalnızca çok düşük basma yüksekliğinde sağlar.

Doğru bilgi, üreticinin yayımladığı pompa eğrisidir. Eğri, pompanın her basma yüksekliğinde sağladığı debiyi gösterir. İhtiyaç duyulan çalışma noktası (örneğin 60 m’de saatte 9 ton) eğrinin üzerinde ve tercihen orta bölgesinde olmalıdır. Pompa en yüksek verimle bu bölgede çalışır; eğrinin uç bölgelerinde hem enerji tüketimi artar hem de aşınma hızlanır.

3. Pompa kuyu çapına uygun olmalı ve soğutma sağlanmalı

• 4 inç gövdeli pompalar genellikle 6 inç kuyuya, 6 inç gövdeli pompalar en az 7 inç kuyuya girer.
• Kuyu borusunun en dar noktası (ek yerleri, deformasyonlar) bilinmelidir; pompa bu noktada sıkışmamalıdır.
• Dalgıç motor, çevresinden akan suyla soğur. Kuyu çapı pompaya göre çok genişse ya da su pompanın üst kısmından geliyorsa motor çevresinde yeterli akış oluşmaz. Bu durumda soğutma gömleği kullanılır.

4. Gövde ve çark malzemesi suya uygun olmalı

• Kumlu su: Çarklar kum nedeniyle aşınır. Kataloglarda pompanın dayanabileceği kum miktarı belirtilir; kumlu kuyularda bu değeri yüksek olan pompa seçilmelidir.
• Tuzlu, sert ya da asidik su: Paslanmaz çelik gövde ve çarklar tercih edilir. Agresif sularda daha dayanıklı paslanmaz kaliteler (örneğin AISI 316) kullanılır.
• Temiz kuyu suyu: Teknik polimer çarklar hem ekonomik hem de uzun ömürlü olabilir.

Su analizi mevcutsa satın alma öncesinde keşif sırasında ekibimizle paylaşılması, doğru malzeme seçimini kolaylaştırır.

5. Motor tipi: sargı yenilenebilir mi?

Dalgıç motorların bir bölümünde sargı yandığında yenilenebilir (rewindable). Kapalı (hermetik) motorlarda bu çoğu durumda mümkün değildir ve motor değiştirilir. Sık kesinti ya da gerilim dalgalanması yaşanan bölgelerde bu fark, ilerideki onarım maliyetlerini doğrudan etkiler.

6. Şebeke tipine uygunluk: tek faz mı, üç faz mı?

Tek fazlı (230 V) dalgıç pompalar genellikle düşük güçlerde, yaklaşık 2,2 kW’a (3 HP) kadar bulunur; daha yüksek güçlü pompalar üç fazlıdır. Arazide yalnızca tek faz bulunuyorsa bu durum en baştan dikkate alınmalıdır. Pompanın ileride güneş enerjisiyle çalıştırılması planlanıyorsa motor tipi de önem kazanır; üç fazlı motorlar güneş enerjili pompa sürücüleriyle daha kolay uyum sağlar.

7. Pano ve koruma elemanları

Pompanın güvenliği, panodaki koruma elemanlarına bağlıdır. Bir pompa panosunda en az aşağıdaki korumalar bulunmalıdır:

Koruma	Koruduğu durum
Motor koruma şalteri (termik)	Aşırı akım ve aşırı yüklenme
Faz koruma rölesi	Eksik faz, faz sırası hatası, düşük ya da yüksek gerilim
Kuru çalışma koruması	Kuyudaki su seviyesinin pompa seviyesine düşmesi
Yıldırım ve aşırı gerilim koruması	Hat üzerinden gelen ani gerilimler

Yüksek güçlerde kalkış akımını düşürmek için yıldız-üçgen yolverici, yumuşak yolverici ya da frekans sürücüsü kullanılır. Frekans sürücüsü ayrıca pompa devrini ihtiyaca göre ayarlayarak enerji tasarrufu sağlar ve boru hattındaki koç darbesini azaltır.

8. Kablo ve bağlantılar

• Su altında kalan kablo dalgıç pompa kablosu olmalıdır; standart kablolar zamanla su alır.
• Kablo kesiti, pompa gücüne ve kablo uzunluğuna göre seçilir. Yetersiz kesit ısınmaya ve pompa ucunda gerilim düşümüne yol açar.
• Pompa kablosu ile ana kablonun birleştiği ek yeri su geçirmez şekilde yapılmalıdır (reçineli ek kiti ya da uygun makaron). Arızaların önemli bir bölümü bu ek yerinden kaynaklanır.
• Pompa paslanmaz çelik halatla asılmalıdır; kablo ve boru taşıyıcı olarak kullanılmamalıdır.

9. Servis ve yedek parça

Aynı teknik özelliklere sahip iki pompa arasında servis ve yedek parça desteği bölgede bulunan tercih edilmelidir. Dalgıç pompa arızasında yaşanan bekleme süresi, özellikle sulama sezonunda ürün kaybına yol açar. Garanti koşulları da incelenmelidir; bazı üreticiler garantiyi uygun pano ve koruma elemanlarıyla kurulum şartına bağlar.

Satın alma öncesi kontrol listesi

• Kuyu verimi ve yaz aylarındaki su seviyesi biliniyor.
• Gerekli debi ve toplam basma yüksekliği hesaplandı.
• Çalışma noktası pompa eğrisinin orta bölgesinde.
• Pompa, kuyu borusunun en dar noktasından geçebiliyor.
• Gövde ve çark malzemesi su özelliklerine (kum, tuz, kireç) uygun.
• Şebeke tipi (tek faz / üç faz) belirlendi ve pompa buna uygun.
• Panoda termik, faz koruma ve kuru çalışma koruması mevcut.
• Kablo dalgıç tipte ve kesiti uzunluğa göre seçildi.
• Servis ve yedek parça desteği bölgede mevcut.

İlk iki madde Dalgıç Pompa Hesabı ile hesaplanabilir. Araç pompanın gövde çapını da kontrol eder ve kuyu çapına uygun olmayan bir sonuçta uyarı verir. Mevcut pompanın debisi düşükse önce Dalgıç pompa çalışıyor ama su basmıyor yazısına başvurulması önerilir; sorun pompadan kaynaklanmıyor olabilir.

Mosfet Enerji, Çanakkale ve çevre illerde dalgıç pompa seçimi, pano, kablo ve kurulum hizmeti verir.