Damla Sulama Sistemi Nasıl Kurulur? Şema ve Malzeme Listesi

Damla sulama, boru hatları boyunca dizilmiş damlatıcılar aracılığıyla suyu doğrudan bitkinin kök bölgesine verir. Kurulum karmaşık değildir; ancak doğru sıralama önemlidir: önce su kaynağı ve arazi ölçülür, ardından bileşenler seçilir, en son boru hatları döşenir. Bu yazıda sistemin bileşenleri, kurulum adımları ve sık yapılan hatalar ele alınmaktadır.

Sistem şeması

Su, kaynaktan bitkiye kadar aşağıdaki sırayla ilerler:

Su kaynağı (kuyu, depo, gölet) → pompa → kafa ünitesi → ana boru → dağıtım borusu ve bölge vanaları → damla hortumları (lateral) → damlatıcılar

Kafa ünitesi sistemin merkezidir. Pompanın hemen ardından yer alır ve suyu parsele göndermeden önce hazırlar. Sırasıyla şu bileşenlerden oluşur:

1. Çekvalf: Su ve gübrenin kuyuya ya da depoya geri akmasını önler.
2. Ana vana ve manometre: Sistemi açıp kapatır, basıncı gösterir.
3. Gübre tankı ya da venturi: Sulama suyuna gübre katılmasını sağlar. Filtreden önce bağlanır; böylece çözünmeyen gübre parçaları filtrede tutulur.
4. Filtre: Kum, yosun ve tortunun damlatıcıları tıkamasını önler. Sistemin en kritik bileşenidir.
5. Basınç düzenleyici (gerektiğinde): Pompa basıncı yüksekse parsele giden basıncı sabitler.

Malzeme listesi

Bileşen	İşlevi	Seçim ölçütü
Filtre	Damlatıcıların tıkanmasını önler	Kumlu kuyuda hidrosiklon + elek/disk; gölet ve kanal suyunda kum-çakıl + disk filtre
Gübre tankı / venturi	Sulama suyuyla gübre uygulanmasını sağlar	Alan büyüdükçe tank hacmi artar
Ana boru (PE)	Suyu kafa ünitesinden parsele taşır	Çap, debiye göre (genellikle 50–90 mm)
Dağıtım borusu ve vanalar	Parseli bölgelere ayırır	Her bölgeye bir vana
Damla hortumu (lateral)	Suyu bitki sırası boyunca dağıtır	16 veya 20 mm; damlatıcı aralığı ve debisi bitkiye göre
Başlangıç ve ek parçaları	Hortumu dağıtım borusuna bağlar	Hortum çapıyla aynı ölçü
Uç kapama	Hortumun ucunu kapatır	Yıkama için açılabilir olmalı
Manometre	Basıncı gösterir	Kafa ünitesinde ve parselin en uzak noktasında

Gerekli hortum metrajı, damlatıcı sayısı ve bölge sayısı Damla Sulama Hesabı aracıyla alana göre hesaplanabilir.

Adım adım kurulum

1. Su kaynağının debisi ölçülür

Kaynağın saatlik debisi bilinmeden sistem tasarlanamaz. 20 litrelik bir kovanın dolma süresi saniye cinsinden ölçülür: 72 ÷ saniye = ton/saat. Kova 9 saniyede doluyorsa kaynağın debisi saatte yaklaşık 8 tondur.

2. Parsel bölgelere ayrılır

Damla sistemleri genellikle parselin tamamını aynı anda sulayamaz; su kaynağı buna yetmez. Parsel, kaynağın debisine uygun büyüklükte bölgelere ayrılır ve bölgeler sırayla sulanır.

Örnek: Sıra arası 1,2 m olan 1 dekarlık domates parselinde yaklaşık 830 m damla hortumu gerekir. Hortumda 33 cm aralıkla saatte 2 litre veren damlatıcılar varsa, hortumun her metresi saatte yaklaşık 6 litre su verir; 830 m hortum için saatte yaklaşık 5 ton debi gerekir. Kaynak debisi saatte 8 ton ise aynı anda en fazla yaklaşık 1,5 dekar sulanabilir; 6 dekarlık parsel 4 bölgeye ayrılır.

3. Hortum yönü ve uzunluğu belirlenir

• Hortumlar bitki sıraları boyunca serilir. Eğimli arazide mümkünse eğime paralel ve hafif aşağı doğru serilir; yokuş yukarı serilen uzun hortumların sonunda debi azalır.
• Her hortumun bir azami uzunluk sınırı vardır. Bu sınırı aşan hortumlarda hat başındaki bitkiler fazla, hat sonundakiler az su alır. Sınır; hortum çapı, damlatıcı aralığı ve debisine göre değişir ve üretici kataloğunda belirtilir. Düz arazide 16 mm hortumlarda bu değer çoğunlukla 60–120 m arasındadır.
• Eğimli ya da uzun sıralarda basınç ayarlı (kompanse) damlatıcılar her noktada eşit debi sağlar.

4. Kafa ünitesi kurulur

Bileşenler yukarıdaki sırayla bağlanır: çekvalf, vana ve manometre, gübre tankı, filtre. Filtrenin giriş ve çıkışına birer manometre konulması bakımı kolaylaştırır: aradaki basınç farkı arttığında filtrenin temizlenmesi gerektiği anlaşılır.

5. Ana ve dağıtım boruları döşenir

Ana boru mümkünse 30–50 cm derinliğe gömülür; böylece tarım makineleri ve güneş ışığı boruya zarar vermez. Dağıtım borusu her bölgenin başından geçer ve her bölgeye bir vana yerleştirilir.

6. Damla hortumları serilir

Hortumlar dağıtım borusuna başlangıç parçalarıyla bağlanır. Damlatıcılar yukarı bakacak şekilde serilir; böylece boru tabanına çöken tortu damlatıcıya girmez. Hortum uçları bu aşamada kapatılmaz.

7. Yıkama, kapama ve test

1. Sistem, hortum uçları açıkken çalıştırılır. Hortumlardan berrak su gelene kadar yıkama yapılır, ardından uçlar kapatılır.
2. Kafa ünitesinde ve parselin en uzak noktasında basınç okunur. Fark çok büyükse boru çapı yetersiz ya da hortum boyu fazladır.
3. Parselin başında, ortasında ve sonunda birer damlatıcının altına kap konularak 10 dakikada biriken su karşılaştırılır. Değerlerin birbirine yakın olması gerekir.

Sık yapılan hatalar

• Filtresiz ya da yetersiz filtreli sistem: Damlatıcılar ilk sezonda tıkanır. Damla sulamada filtre isteğe bağlı değil, zorunludur.
• Çekvalf olmadan gübreleme: Gübreli su kuyuya geri akabilir.
• Parselin tamamının tek seferde sulanmaya çalışılması: Debi yetersiz kaldığında hortum sonlarına su ulaşmaz. Parsel bölgelere ayrılmalıdır.
• Aşırı uzun hortum: Sıra sonundaki bitkiler yeterli su alamaz.
• Pompa basıncının kontrol edilmemesi: Damla sistemleri genellikle 1–1,5 bar ile çalışır. Basınç yüksekse hortum ve bağlantı parçaları zorlanır, düşükse su dağılımı homojen olmaz.

Bakım

• Filtre düzenli olarak temizlenmelidir; kumlu ve yosunlu sularda bu işlem her sulamada gerekebilir.
• Hortum uçları ayda bir açılarak yıkanmalıdır.
• Kireçli sularda damlatıcılar zamanla tıkanır; sezon sonunda sistemin yıkanması ömrünü uzatır.
• Kış öncesinde kafa ünitesindeki su boşaltılmalıdır; donan su filtre ve vanalarda çatlamaya yol açabilir.

Sonraki adımlar

• Gerekli hortum metrajı ve bölge sayısı Damla Sulama Hesabı ile hesaplanabilir.
• Mevcut pompanın sisteme yeterliliği Dalgıç Pompa Hesabı ile kontrol edilebilir. Yöntem seçimi henüz yapılmadıysa Damla sulama mı, yağmurlama mı? yazısına başvurabilirsiniz.

Mosfet Enerji, Çanakkale ve çevre illerde damla sulama sistemleri için keşif, malzeme listesi ve kurulum hizmeti verir.